"O społecznym rozwoju dzieci i o Kodeksie Przedszkolaka"

W psychologii mówi się o trzech sferach rozwoju dziecka: intelektualnej, społecznej i emocjonalnej. Niestety u wielu dzieci, co potwierdzają badania, obserwujemy przyspieszone dojrzewanie intelektualne oraz jednocześnie opóźnione dojrzewanie emocjonalne i społeczne.
Zagubienie, brak poczucia bezpieczeństwa i stabilizacji, zaburzony rytm życia prowadzą do braku równowagi emocjonalnej. Objawia się to wybuchami złości, płaczem, agresją, niepewnością, drażliwością i napięciem. Dziecko staje się bezwolne i bezradne, nie podejmuje trudu rozwiązywania zadań lub nie wykazuje chęci do ich finalizowania, pozoruje zmęczenie, unika obowiązków i oczywiście kontaktów z grupą. Przybiera postawę egocentryczną, a stąd już tylko krok do postawy aspołecznej.
Niewątpliwie wpływ na to ma otoczenie, w jakim wychowuje się dziecko. Wszyscy zdajemy sobie sprawę z tego, że w dzisiejszych czasach rola rodzica i wychowawcy jest trudniejsza niż kiedykolwiek.
Kłopoty wychowawcze wynikające z zakłóconego rozwoju społecznego mogą być przezwyciężone tylko we współpracy nauczycieli z rodzicami. Jedni i drudzy muszą być świadomi konsekwencji zarówno nadmiernych wymagań, zbytniej surowości i licznych zakazów, jak również postępowania zbyt liberalnego z przesadnym pobłażaniem dziecku, przy zmienności wymagań i wzajemnej ich sprzeczności.
Małe dziecko musi mieć pewność i przekonanie, że jest najważniejsze dla rodziców, którzy zawsze znajdą czas na wspólną zabawę, pieszczoty, rozmowę, i że jest kochane. Kochane miłością mądrą – to znaczy świadome własnych praw i obowiązków na miarę swych kilku lat.
W rozwoju społecznym dzieci szczególną rolę odgrywa też grupa przedszkolna, jako zespół zorganizowany i świadomie kierowany.
W sytuacjach społecznych, których w przedszkolnej codzienności nie brak, dziecko zapoznaje się z systemem norm i reguł postępowania, a z czasem, i to jest istota uspołecznienia, nabiera motywacji do uwzględniania ich we własnym życiu. Tak więc pod wpływem aprobaty lub dezaprobaty otoczenia oraz doświadczania skutków swojego postępowania dziecko zaczyna orientować się w następstwach społecznych zachowań swoich i rówieśników. Uczy się tym samym odpowiedzialności za powierzone zadania, które próbuje wykonywać samodzielnie. Innymi słowy staje się zdolne do uczestnictwa w życiu i działalności społeczeństwa.
W poziomie uspołeczniania dzieci, bez względu na ich wiek, istnieją duże różnice indywidualne, które muszą być uwzględnione przez nauczyciela. Warunkiem skuteczności i efektywności oddziaływania na kształtowanie postaw społecznych jest więc trafność diagnozy pedagogicznej, znajomość każdego dziecka oraz zrozumienie motywów jego postępowania.
Nasze grono pedagogiczne zadecydowało, że problemy związane z rozwojem społecznym dzieci w bieżącym roku szkolnym staną się priorytetowe, a jedno z dwóch zadań zawartych w Programie Rozwoju będzie dotyczyło tej właśnie problematyki.
Wśród sposobów realizacji tego zadania znalazło się utworzenie Kodeksu Przedszkolaka, jako systemu podstawowych norm określających zasady współżycia w grupie.
Formułowanie poszczególnych punktów Kodeksu odbywało się stopniowo we wszystkich grupach w czasie zajęć i zabaw tematycznych o treści dotyczącej stosunków między ludźmi. Wartość tych zabaw przejawiała się w przyjmowaniu przez dzieci określonych ról wymagających przestrzegania norm i zasad postępowania, współdziałania i współpracy.
W czasie zabaw przebiegających pod naszą opieką wiele razy dochodziło do sytuacji umożliwiających wzmocnienie u dzieci czynności prospołecznych.
Również umiejętnie kierując zajęciami ukazywałyśmy dzieciom różne aspekty życia społecznego. Dawałyśmy im przykłady właściwego postępowania i pomagałyśmy w zrozumieniu takich pojęć jak koleżeństwo, wrażliwość, życzliwość.
Jeśli w czasie zajęć czy zabaw zdarzały się działania aspołeczne, dzieci same je nazywały i formułowały kolejne punkty swojego Kodeksu. Właśnie swojego, bo to one spontanicznie, tak jak spontanicznie zawiązuje się społeczna więź między dziećmi, stały się autorami Kodeksu Przedszkolaka.
Ostateczna jego wersja powstała w grudniu minionego roku w oparciu o bardzo zbieżne propozycje poszczególnych grup. Ta zbieżność jest dowodem na to, że dzieci, jeśli zespolić je w działaniu, postrzegają świat w podobny sposób, a te same treści wywołują podobne przeżycia. Wystarczy tylko pokazać dzieciom właściwą drogę, aby całym sercem zaangażowały się w samodoskonalenie lub powtórzenie sukcesu.
Kodeks Przedszkolaka ma jedynie w jakimś stopniu porządkować świat dzieci, które bardzo tego uporządkowania i określenia jasnych norm postępowania potrzebują.
Kodeks Przedszkolaka znajduje się w każdej sali w widocznym miejscu, a każdy z jego 13 punktów jest zilustrowany.
Tekst: Bożena Chmiel

/Opracowanie graficzne wykonano na podstawie
ilustracji autorstwa Ewy Poklewskiej-Koziełło
do książek „Kuba i Buba czyli awantura
do kwadratu” i „Bon czy ton” Grzegorza Kasdepke/